XHTTWebsite: Năm 2005 là một năm mà thị trường bình lọc nước được nhiều người tiêu dùng quan tâm, thị trường có nhiều loại bình lọc nước được quảng cáo rất hấp dẫn, từ bình lọc nước công nghệ cao, đến công nghệ “vừa”, từ thủ công truyền thống như lọc bằng cát, sỏi, than, kết hợp với công nghệ mới, hiện đại, lọc bằng màng chắn, bằng cái gì đó? Tất nhiên hiệu quả khi xử lý nguồn nước là các “mỹ từ” như có thể xử lý mọi nguồn nước trở thành nguồn nước đạt tiêu chuẩn... Điều đó đã đánh trúng tâm lý các thượng đế, khi mà nước sạch đang là vấn đề cấp bách của mỗi gia đình. Những chiêu "tiếp thị" lạ? Không ồn ào, không chủ trương quảng cáo trên các phương tiện thông tin đại chúng, công ty Lux (Nguyễn Đình Chính, Tp.HCM) có những chiêu tiếp thị máy lọc nước tinh khiết kí hiệu GW 139 rất lạ, các nhân viên của công ty đến trực tiếp các hộ gia đình, các cơ quan xí nghiệp mời chào mua hàng. Tuy nhiên, để thâm nhập được vào các “khổ chủ”, TVO một nhân viên giám sát bán hàng của Lux cho biết, để cho các khách hàng tiếp chuyện thì phải xưng hô là nhân viên khảo sát nguồn nước đến kiểm tra nguồn nước sinh hoạt của gia đình, sau đó mới gây lòng tin và tiếp thị, nếu gia chủ xuôi tai là lắp máy luôn. Đó là chiêu “mở màn”, vì khi đến mà xưng là nhân viên tiếp thị thì gia chủ sẽ đuổi thẳng cổ - TVO cho biết, chiêu tiếp theo là đưa ra giá bán là 348 USD/máy (nếu khách hàng mua trả chậm), còn trả luôn trọn gói là 300 USD/máy, khách hàng sẽ được thông báo là có khuyến mại một bộ sơ lọc trị giá 55 USD?!. Còn nữa, độc chiêu “câu khách hàng” nếu hộ gia đình nào mua một máy và giới thiệu cho 10 khách hàng khác cùng mua thì được tặng ngay 1 máy (có giá tương đương 5,8 triệu đồng). Với kiểu tiếp thị lạ như vậy, công ty Lux đã bán được nhiều máy ở Hà Nội, Tp.HCM, tuy chưa phải là hình thức bán hàng đa cấp nhưng những cách làm của công ty này cũng vào loại “khó hiểu” và rất lạ? Trong khi đó, thì các loại bình, máy lọc nước được bày bán la liệt trên các phố ở Tp.HCM và ở Hà Nội như phố Huế, Tây Sơn, chợ trời... cũng “đầy rẫy” các chủng loại từ hàng của Trung Quốc, đến Hàn Quốc, Nhật Bản... và Việt Nam. Các loại bình và máy lọc nước này có kiểu dáng rất gọn nhẹ, cao 50-70cm, đường kính khoảng 40cm. Việc sử dụng máy, bình lọc cũng rất đơn giản, chỉ cần đổ nước cần lọc vào phía trên, nước sẽ qua “bộ phận lọc” chảy xuống các ngăn (có thể là 4 hay 5 ngăn tuỳ loại) chứa những vật liệu lọc nước mà nhân dân thường dùng như than, cát, sỏi và sau đó chảy vào bình nước. Nước ở bình đó được quảng cáo là siêu sạch. Ngoài những chiêu tiếp thị lạ từ các tay “khảo sát nguồn nước” tại gia đến các lời hứa siêu trọng tại các điểm bán hàng nên nhiều khách hàng “xiêu lòng” và quyết định mua bình lọc nước. Không xiêu lòng sao được khi đa số các tay tiếp thi đều đưa ra các bản photocopy chứng nhận của cơ quan này, cơ quan nọ về kiểm định nguồn nước “Đã được cấp chứng nhận số... của Bộ y tế”. Chất lượng kiểm định Lần theo địa chỉ nơi kiểm định chất lượng, chúng tôi đã liên hệ với Viện Y học lao động và vệ sinh môi trường thì được biết, đến nay chưa có quy định nào bắt buộc các đơn vị sản xuất máy lọc nước phải kiểm nghiệm sản phẩm. Chỉ có một số hãng, để “thuyết phục” người tiêu dùng, đã “nhờ” những cơ quan có chức năng kiểm định kiểm tra chất lượng sản phẩm trước khi tung ra thị trường. Chính vì thế, thời gian vừa qua, Viện đã cho cấp giấy chứng nhận cho một số loại bình lọc nước gia đình “với cách làm như trên”. Phương thức kiểm nghiệm cũng “hết sức đơn giản”: lấy nước máy (nước cấp của thành phố) cho vào một chiếc bình lọc mẫu mà các hãng mang đến, rồi lấy nước đó để kiểm nghiệm. Nếu kết quả đạt tiêu chuẩn (hoá-sinh-lý) về nước uống theo quy định của Bộ Y tế thì sẽ được cấp giấy chứng nhận đạt tiêu chuẩn. Tuy nhiên, đó là mẫu nước được kiểm định tại thời điểm đó, còn việc sau này chiếc bình, hay máy lọc nước có đảm bảo cho ra đời nguồn nước sạch hay không thì cơ quan kiểm định cũng không thể biết được?! Cũng trong thời gian đi tìm hiểu về chất lượng kiểm định của nguồn nước, chúng tôi đến Viện công nghệ sinh học (TTKHTN & CNQG), được TSKH Trần Văn Nhị cho biết, năm 2004 qua xét nghiệm nguồn nước tại các làng nghề như Minh Khai, Dương Liễu (Hà Tây), Mễ Trì, Đông Mỹ, Tam Đa (Hà Nội), gần như 100% nước giếng khoan được kiểm tra đều chứa NH4+ và NO2- cao gấp hàng chục lần tiêu chuẩn cho phép. Nguồn nước cung cấp từ một số nhà máy nước như Pháp Vân, Hạ Đình, Tương Mai và nhiều trạm cấp nước tập trung vừa và nhỏ cũng bị nhiễm những hợp chất Nitơ và cho đến nay vẫn chưa có trạm cấp nước nào áp dụng công nghệ xử lý Nitơ liên kết. Cũng theo TSKH Trần Văn Nhị các thiết bị lọc nước quy mô gia đình bán trên thị trường kể cả các máy đắt tiền vẫn chưa có khả năng khừ NH4+ Trên cơ sở đó, TSKH Trần Văn Nhị và các đồng nghiệp đã chế tạo bình lọc nước NIREF để khừ Nitơ. Bình lọc nước có 4 khoang: Nitrat hóa, khừ nitrat, hai khoang thu và xả. Hiện nay bình NIREF đã được hàng ngàn hộ gia đình sử dụng vì trung tâm nhận lắp đặt, tư vấn cách thức sử dụng, giá bán phù hợp. TSKH Trần Văn Nhị còn cho biết với các bình lọc nước không nên thấy bình ngoại, đắt tiền là đảm bảo mà dù là dùng loại bình nào thì cũng nên mang mẫu nước đi kiểm nghiệm để biết chất lượng của bình. Cẩn tắc vô tư Không ai phủ định việc để đảm bảo nguồn nước sinh hoạt trong gia đình thì các nhà máy cấp nước phải cung cấp các nguồn nước đạt tiểu chuẩn là tất yếu. Trong khi một bộ phân dân cư nước ta đang dùng nước giếng khoan, nước giếng, thì việc lọc nước là cần thiết. Tuy nhiên, những người sử dụng bình lọc nước không nên quá tin vào các lời quảng cáo mà sử dụng nước đó để uống. tốt hơn hết là sau khi mua bình, máy lọc nước các hộ gia đình cần đưa nguồn nước đó đi xét nghiệm, và nhớ cho dù là lọc tốt như thế nào chăng nữa cũng cần đun sôi nước trước khi uống. Theo các nhà chuyên môn, các loại bình lọc nước dùng trong gia đình hoạt động theo nguyên lý lọc thông qua nhiều dạng vật liệu. Mỗi hãng sử dụng một dạng vật liệu khác nhau, nhưng tựu trung lại vẫn chỉ là lọc bằng kích thước, nghĩa là chỉ lọc được những chất không hoà tan có kích cỡ nhất định. Chỉ những bình có màng lọc có khả năng lọc được các tạp chất kích thước từ 0,2-0,4 micromet thì mới có khả năng lọc vi khuẩn (bằng cảm quan, chúng ta không thể phân biệt được tiêu chuẩn này mà phải nhờ đến các nhà chuyên môn với kính hiển vi chuyên dụng). Khi sử dụng các máy, bình lọc nước cũng phải thay màng lọc, chất liệu lọc thường xuyên, vì dù màng lọc tốt đến đâu thì các chất hoà tan vẫn đi qua được, nghĩa là màng lọc chỉ đảm bảo được về mặt vi sinh, còn về mặt hoá học thì không thể. Vì vậy, cần phải có thêm than hoạt tính để lọc những chất độc. Hầu hết các loại máy lọc nước hiện nay đều có một lớp than hoạt tính. Tuy nhiên, than hoạt tính cũng chỉ có tác dụng tốt trong một thời gian (nhanh hay chậm tuỳ từng nguồn nước). Sau khoảng thời gian này, các loại tạp chất sẽ bám dày đặc quanh lớp than hoạt tính, trở thành một ổ chứa vi trùng. Nếu chúng ta không thay kịp thời thì lớp than này sẽ làm nước sau khi lọc trở thành độc hơn nước đầu vào. Nitrit có trong nguồn nước khi vào cơ thể cạnh tranh với hồng cầu để lấy oxy và gây bệnh đường ruột và tạo ra chất gây ung thư. Kiểm nghiệm nguồn nước ở đâu? Trung tâm Y tế dự phòng các tỉnh, thành phố trên toàn quốc Hà Nội: Viện Y học lao động và vệ sinh môi trường, số 1 Yersin, HN; Trung tâm phân tích và xử lý môi trường - Viện hoá học công nghiệp, số 2 Phạm Ngũ Lão, Hà Nội; Viện Công nghệ sinh học (TTKHTN & CNQG)... Giá kiểm nghiệm từ 50.000 - 300.000 đồng/1 mẫu kiểm nghiệm. An Lộc - Cẩm Vân